مرتضى مطهري
37
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي )
حافظ - شباهت آهنگهاى غزلها با آهنگهاى سوره ها در كتاب مرآة الاسلام طه حسين و همچنين على الظاهر در برخى كتب سيد قطب درباره اختلاف آهنگهاى سوره هاى قرآن [ بحث شده است ] كه برخى با مقاطع بلند ولى كم فشار مانند زمزمه آب جويبار است كه به آرامى و نرمى عبور مىكند و گوش را نوازش مىدهد ( مثلًا : * ( يهدى به الله من اتبع رضوانه سبل السلام . . . ) * يا : * ( كتاب انزلناه اليك مبارك ليدبروا اياته . . . ) * يا : * ( الله نزل احسن الحديث كتابا متشابها . . . ) * و بعضى با مقاطع كوتاه و پرفشار مانند آبى كه از بالاى آبشارى بلند ريزش مىكند به روى قسمتى و از آنجا به قسمتى ديگر و از آنجا به قسمتى ديگر تا به كف زمين مىرسد مثلًا * ( والعاديات ضبحا فالموريات قدحا . . . ان الانسان . . . ) * و بعضى با مقاطع بلند و در عين حال با هيمنه و شكوه ( مثل : * ( هوا لله الذى لا إله الَّا هو الملك القدوس السلام المؤمن المهيمن . . . ) * ) و بعضى با مقاطع كوتاه ولى نرم و ملايم ( مثل : * ( اذا جاء نصرا لله والفتح . . . ) * يا : * ( قل هوا لله احد . . . ) * ) و همه اينها چه از جهت كوتاهى و بلندى مقاطع و چه از جهت سرعت و فشار كلمات ، متناسب است با مفهوم و معنى آيات . در اوايل سوره ها معمولًا كه آغاز وحى است و گويى مىخواهد قلب رسول خدا [ را ] متوجه ورود جريان وحى كند با حروفى از قبيل حا ، ميم و امثال اينها آغاز مىشود و بعد مىگويد مثلًا : * ( تنزيل الكتاب من الله العزيزالحكيم . . . ) * كه مىرساند جريانى ازمقامى مرتفع ريزش مىكند . اشعار حافظ نيز به نوبه خود از همين قرار است و بايد مورد مطالعه قرار گيرد . مثلًا غزل : طفيل هستى عشقند . . . هم آهنگ غزل و هم محتوا از يك آرامش و بعد وصول به مقصود حكايت مىكند . برخى اشعار در آنها چه در محتوا و چه آهنگ ، سوز و گداز و بىتابى منعكس است : حجاب چهره جان مىشود غبار تنم . . . و بعضى آهنگ تذكر و يادآورى خود و ملامت نفس و موعظه دارد : بر سر آنم كه گر ز دست برآيد - دست به كارى زنم كه غصه سرايد ، يا : اگر دل از غم دنيا جدا توانى كرد . . . بعضى حالت ذوق زدگى و رقص وصول به هدف